หนังสือผู้วินิจฉัยเป็นการรวบรวมเรืองราวของวีระบุรุษที่ช่วยกู้ขนชาติอิสราเอล ระหว่างช่วงการยึดครองแผ่นดินคานาอันจนมีกษัตริย์องค์แรก โดยช่วงแรกๆของการจดบันทึกเชื่อว่าเป็นการรวบรวมไว้ในเอกสารชุดเดียวที่อธิบายถึงช่วงเวลารุ่งเรื่องและตกต่ำของชนชาติอิสราเอล มีผู้ศึกษาหลายคนเชื่อว่าซามูเอลเป็นผู้รวบรวมและเขียนหนังสือผู้วินิจฉัย แต่ไม่มีการอ้างอย่างชัดเจนแต่ในหนังสือ 1 ซามูเอลบทที่ 8 ซามูเอลถือว่าพระเจ้าเป็นกษัตริย์ของชนชาติอิสราเอลในช่วงเวลานั้น

ระยะเวลาของผู้วินิจฉัยประกอบด้วยช่วงเวลาระหว่างยึดครองแผ่นดินคานาอันและซาอูลกษัตริย์องค์แรกของอิสราเอล ประมาณช่วงระหว่าง 1200 และ 1000 BC ใกล้เคียงกับยุคบรอนซ์ตอนปลาย อาวุธหลักของเวลาที่มีแนวโน้มที่จะทำจากบรอนซ์ แต่อาวุธธาตุเหล็กเป็นจุดเริ่มต้นที่ปรากฏ

หนังสือผู้วินิจฉัยคือการเก็บรวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของอิสราเอลหลังจากการตายของโยชูวาและก่อนยุคของซามูเอล ช่วงนั้นอิสราเอลเป็นสมาพันธ์รัฐหลวมๆของอิสราเอลสิบสองเผ่า และยึดครองดินแดนเพียงบางส่วนเท่านั้นจากคานาอัน 

วงจรของเหตุการณ์ -- การละทิ้งศาสนา, การกดขี่, การปลดปล่อยโดยผู้วินิจฉัย-- เกิดขึ้นวนเวียนหลายครั้งกว่าสองศตวรรษ และสาเหตุของความทุกข์ยากนี้ตามที่ผู้เขียนของผู้วินิจฉัยได้บันทึกไว้คือการไหว้รูปเคารพ, หลงผิดจากการบูชาพระเจ้าและหันไปใช้พระอื่นของคนคานาอัน นี้เป็นสรุปในหนังสือผู้วินิจฉัยที่ผู้เขียนอธิบายถึงสิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากการตายของโยชูวา

ผู้วินิจฉัย 2.10 และชาติพันธุ์รุ่นนั้นทั้งสิ้น   ก็ถูกรวบไปอยู่กับบรรพบุรุษของเขา   อีกชาติพันธุ์หนึ่งก็เกิดขึ้นตามมา   เขาไม่รู้จักพระเจ้าหรือรู้พระราชกิจ   ซึ่งพระองค์ได้ทรงกระทำเพื่ออิสราเอล 11 คนอิสราเอลก็กระทำสิ่งที่ชั่วในสายพระเนตรพระเจ้า   คือปรนนิบัติพระบาอัลทั้งหลาย 12 เขาได้ละทิ้งพระเยโฮวาห์พระเจ้าแห่งบรรพบุรุษของเขา   ผู้ทรงนำเขาออกมาจากแผ่นดินอียิปต์   และเขาทั้งหลายติดตามพระอื่นซึ่งเป็นพระของ ชนชาติทั้งหลายที่อยู่ล้อมรอบเขา   กราบไหว้พระเหล่านั้น  กระทำให้พระเจ้าทรงพิโรธ 13 เขาทั้งหลายละทิ้งพระเจ้าไปปรนนิบัติพระบาอัล   และพวกพระอัชทาโรท 14 ดังนั้นพระพิโรธของพระเจ้าจึงพลุ่งขึ้นต่ออิสราเอล   พระองค์จึงทรงมอบเขาไว้ในมือพวกปล้นผู้ปล้นเขา   และทรงขายเขาไว้ในอำนาจของบรรดาศัตรูที่อยู่ รอบเขาทั้งหลาย   ดังนั้นเขาทั้งหลายจึงต่อต้านพวก ศัตรูของเขาทั้งหลายต่อไปไม่ได้ 15 เขาทั้งหลายออกไปรบเมื่อไร   พระหัตถ์ของพระเจ้าก็ต่อต้านเขา   กระทำให้เขาพ่ายแพ้ดังที่พระเจ้าได้ตรัสไว้แล้ว   และดังที่พระเจ้าทรงปฏิญาณไว้กับเขาและเขา ทั้งหลายก็มีความทุกข์ยิ่งนัก 16 พระเจ้าทรงให้เกิดผู้วินิจฉัย   ผู้ช่วยเขาทั้งหลายให้พ้นมือของผู้ที่ปล้นเขา 

 ช่วงเวลาของผู้วินิจฉัย (1230 - 1020 BC)