มันสำปะหลังเป็นพืชเศรษฐกิจที่ปลูกกันมากในประเทศไทย โดยเฉพาะในภาคตะวันออก-เฉียงเหนือ จากการสำรวจของศูนย์สถิติการเกษตรสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ในปี 2536 พบว่า มีพื้นที่เพาะปลูกมันสำปะหลังทั้งสิ้น 9.1 ล้านไร่ พื้นที่เก็บเกี่ยว 8.9 ล้านไร่ ได้ผลผลิตรวม 20.2 ล้านตัน หัวมันสดในการเก็บเกี่ยวหัวมันสำปะหลังนั้นจะมีวัสดุพลอยได้คือ ต้นและใบเหลือทิ้งเป็นจำนวนมาก ในพื้นที่เก็บเกี่ยวไร่ ถ้าได้มีการเก็บเกี่ยวใบมันสำปะหลังโดยกระทำไปพร้อมๆกับ การเก็บเกี่ยวหัวมันสำปะหลังที่อายุ 8-9 เดือน แล้วจะได้ใบมันสำปะหลังสดถึง 662 กิโลกรัม/ไร่ ซึ่งถ้าคิดรวมทั้งประเทศแล้ว คิดเป็นใบมันสำปะหลังสดที่ทิ้งไปโดยเปล่าประโยชน์ ถึงประมาณปีละ 5-6 ล้านตัน

             โดยแท้จริงแล้วนั้น ใบมันสำปะหลังสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการเลี้ยงสัตว์ได้เป็นอย่างดี คุณค่าทางโภชนะก็ค่อนข้างใกล้เคียงกับใบกระถิน จากการวิเคราะห์ตัวอย่างใบมันสำปะหลังแห้ง (ส่วนของใบรวมก้านใบ) ปรากฏว่ามีค่าความ ชื้น 8.7% โปรตีน 19.1% ไขมัน 4.3% เยื่อใย 17.0% เถ้า 8.8% และ NFE 42.1% แต่ถ้าเป็นส่วนของใบล้วนๆ ไม่มีก้านปนก็จะมีค่าโปรตีนสูงกว่านี้เหมาะ ที่จะนำไปใช้เป็นแหล่งอาหารเสริมโปรตีนเลี้ยงสัตว์ได้ แต่ทว่ายังมีปัญหา อยู่ในเรื่องของการเก็บเกี่ยวและรวบรวมมาใช้ประโยชน์ ดังนั้น ในสัตว์ใหญ่จึงอาจจะไม่ค่อยเหมาะสมมากนัก ยกเว้นในกรณีที่ขาดแคลนอาหารหยาบ หรือเกษตรกรมีแรงงานมากพอก็แนะนำให้นำมาใช้เลี้ยงสัตว์ได้สำหรับในสัตว์ปีก โดยเฉพาะไก่พื้นเมืองซึ่งเกษตรกรเลี้ยงกันเกือบทุกครัวเรือนอยู่แล้วนั้น

              สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้เป็นอย่างดี เพราะไก่กินอาหารในปริมาณน้อยกว่าโค-กระบือมาก เกษตรกรสามารถรวบรวม และเก็บสำรองไว้ใช้เป็นอาหารเสริมโปรตีนให้ไก่กินได้ โดยอาจจะนัดหมายกับเจ้าของไร่มันสำปะหลัง เพื่อขอเก็บไว้ใช้เป็นอาหารเสริมโปรตีนให้ไก่กินได้ โดยอาจจะนัดหมายกับเจ้าของไร่มันสำปะหลังที่ได้นำไปสับเป็นชิ้นเล็กๆ และผึ่งแดดให้แห้งเก็บไว้ใช้ได้นานในใบมันสำปะหลังสดนั้น จะมีสารพิษอยู่เช่นเดียวกับที่พบในหัวมันสำปะหลังสดคือ สารพิษกรดไฮโดรไซยานิค ซึ่งถ้านำไปให้ไก่กินจะทำให้เกิดอันตรายต่อไก่ได้การนำไปผึ่งแดดให้แห้ง นอกจากจะทำให้เก็บไว้ใช้ได้นานแล้ว ยังเป็นการช่วยลดสารพิษลงได้ส่วนหนึ่ง และนำไปใช้เป็นอาหารเลี้ยงไก่ได้

              อย่างไรก็ตามในใบมันสำปะหลังแห้งก็ยังคงมีสารพิษหลงเหลืออยู่อีก ทั้งยังมีเยื่อใยค่อนข้างสูงจึงไม่ควรให้ไก่กินในปริมาณสูงมากนัก และไม่ควรนำมาให้ลูกไก่เล็กกินสำหรับในไก่รุ่น-สาวอายุ 6 สัปดาห์ขึ้นไปแนะนำให้ใช้ใบมันสำปะหลัง แห้งได้ไม่เกิน 15% ในสูตรอาหาร และให้ใช้ได้ไม่เกิน 20% ในสูตรอาหารสำหรับไก่พ่อแม่พันธุ์โดยสามารถใช้เลี้ยงไก่เป็นระยะเวลายาวนานติดต่อกันได้ โดยไม่มีพิษตกค้างของสารพิษกรดไฮโดรไซยานิคปรากฎให้เห็น

ตารางที่ 1 คุณค่าทางโภชนะของใบมันสำปะหลังเปรียบเทียบกับใบกระถิน

1/ สุมนและคณะ (2536)

2/ พิไลวรรณและคณะ (2535)

ตารางที่ 2 ผลการใช้ใบมันสำปะหลังในสูตรอาหารมันเส้นเลี้ยงแม่ไก่พื้นเมือง

ค่าเฉลี่ยที่มีอักษรต่างกันในบรรทัดเดียวกัน มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (P < 0.05)

ที่มา : สุมนและคณะ (2536)

ตารางที่ 3 ตัวอย่างสูตรอาหารไก่อย่างง่ายๆสำหรับเกษตรกรรายย่อย

ตารางที่ 4 ตัวอย่างสูตรอาหารผสมใบมันสำปะหลังสำหรับเลี้ยงไก่

เอกสารประกอบการเรียบเรียง

พิไลวรรณ พลพืช นวลมณี กาญจนพิบูลย์ พูลศรี ศุกระรุจิ และวารุณี พานิชผล. 2535. ผลการวิเคราะห์พืชตระกูลถั่วยืนต้น. เอกสารวิชาการรหัส 1301-16-35, กองอาหารสัตว์ กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 15 น.

เยาวมาลย์ ค้าเจริญ. 2526. การใช้พืชอาหารสัตว์และเศษพืชเป็นอาหารไก่พื้นเมือง. รายงานการประชุมสัมมนาการเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เรื่อง ไก่พื้นเมือง ครั้งที่ 1 19-21 กรกฎาคม 2526. สำนักงานเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ท่าพระ ขอนแก่น. หน้า 13-23.

สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2537. เป้าหมายการผลิตสินค้าเกษตรกรรมที่สำคัญปี 2537/38.เอกสารเศรษฐกิจการเกษตร เลขที่40/2537.สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 201 น.

สุมน โพธิ์จันทร์ นพวรรณ ชมชัย และประเสริฐ โพธิ์จันทร์.2536.การใช้ใบมันสำปะหลังในสูตรอาหารมันเส้นสำหรับเลี้ยงไก่พื้นเมือง. ประมวลเรื่อง การประชุมวิชาการปศุสัตว์ ครั้งที่ 12 ประจำปี 2536 กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. หน้า 153-161.เอกสารวิชาการ : สิงหาคม 2538 

ที่มา : กรมปศุสัตว์  http://www.dld.go.th/